Moslims past meer zelfkritiek

Haci Karacaer - Trouw, 15 juni 2002

Het wordt tijd dat Turkse en Marokkaanse migranten hun stem verheffen tegen hun criminele landgenoten. De Nederlandse maatschappij is immers niet verantwoordelijk voor al hun tegenspoed. De Nederlanders op hun beurt moeten ophouden de islam te verketteren.
Het oordeel van de kiezer die op 15 mei de paarse coalitie naar huis stuurde en de Lijst Fortuyn 26 zetels bezorgde, was geen politiek oordeel. De stem voor het populisme is eerder een uitdrukking van angst voor de eigen ontworteling dan dat het een uitdrukking is van vreemdelingenhaat.
De Europese eenwording en de invoering van de euro hebben de kiezer weggejaagd uit het Vaterland richting Heimat. De 'Heimat', de eigen gemeenschap, is het laatste bastion tegen de wereld. En van de globalisering is de gekleurde buurman het meest tastbare, meest zichtbare bewijs. Deze fundamentele angst is overigens alleen nog maar versterkt door gebeurtenissen in het buitenland. 11 September bracht de oorlog wel heel dichtbij.
En daarmee komen we op de vraag of Nederland nu multicultureel is of niet. Of multiculti een wensdroom is, een realiteit, of een alibi om beestjes niet bij de naam te hoeven noemen. Wat maakt Nederland multicultureel? Het antwoord hierop moet van ons allen komen: hoe willen wij met elkaar samenleven? Als de aanwezigheid van culturele minderheden in Nederland als uitgangspunt wordt genomen, dan is Nederland inderdaad multicultureel. Maar hebben wij het over 'multiculturele gelijkheid', zoals hoogleraar politicologie Jos de Beus onlangs stelde, dan is Nederland nog lang geen multiculturele samenleving.
Een multiculturele samenleving, die eerder een salad bowl is dan een melting pot, is iets meer dan een multi-etnische samenleving. 'Multicultureel' vereist een sociale cohesie die verder gaat dan de eigen groep en die gedragen wordt door uiteenlopende groepen. Het is een samenleving waarin nieuwkomers duidelijk worden aangesproken op hun gedachtegoed, cultuur, gedrag en organisatie. Een samenleving, waarin van hen een bijdrage wordt gevraagd, maar die hen ook serieus neemt.
Dat laatste betekent dat hun culturele kapitaal niet wordt gezien als een snoepwinkel waaruit door de rest naar believen kan worden gegraaid ('ze kunnen zo lekker koken'), maar als een samenhangende, plurale identiteit, die individueel en in groepsverband kan bijdragen aan de versterking en weerbaarheid van de samenleving als geheel. Maar dan moeten ze wel aangesproken worden. De leidende cultuur versterkt zijn funderende waarden al eeuwenlang door de opname van nieuwe groepen, maar verzwakt die juist door mechanismen van uitsluiting. Mechanismen die door sommige nieuwkomers maar al te graag worden aangegrepen om juist niet op hun burgerschap aangesproken te hoeven worden en zich te kunnen zonnen in de schijn van slachtofferschap.
Een samenleving die durft te veranderen, durft problemen onder ogen te zien. Wie gaat Nederland vertellen dat het niet zonder migranten kan? Economisch, sociaal en cultureel hebben wij deze mensen nodig om ons te kunnen vernieuwen. Dat was vier eeuwen geleden zo, dat zal deze eeuw ook nog zo zijn.
De multiculturele samenleving is uiteraard geen paradijs waar duizend bloemen naast elkaar bloeien, maar ook niet de bron van alle ellende, zoals sommige partijgangers in de verkiezingstijd wisten te melden. Nederland is niet onleefbaar, maar kan wel degelijk leefbaarder gemaakt worden. Dat betekent niet meer van hetzelfde of vooral meer geld, maar kiezen voor vrouwen, jongeren en ouderen, voor vernieuwing en verandering, voor taal, cultuur en participatie. En vooral voor prestatie.
Laten wij ophouden om problemen van 'multiculti' alleen te verklaren uit achterstandsposities. Ik wil niet accepteren dat jonge Marokkanen en Antillianen oude vrouwen beroven omdat zij het zo slecht zouden hebben. Ik accepteer ook niet dat Turken drugs dealen omdat zij geen toekomstperspectieven meer zouden hebben. Zolang de doodgewone Turken, Marokkanen, Antillianen, Surinamers en anderen hun stem niet durven te verheffen tegen hun 'kut'-landgenoten is het slecht gesteld met hun integratie. De nieuwe Nederlanders moeten niet alleen extern orde op zaken stellen maar ook intern. Het zelfreinigende vermogen van de migrantengemeenschappen moet omhoog, en dat is allereerst hun eigen verantwoordelijkheid.
Turken en Marokkanen waren er als de kippen bij om respectievelijk de Utrechtse criminoloog Frank Bovenkerk en de Amsterdamse wethouder Rob Oudkerk ter verantwoording te roepen, toen zij de vinger op de zere plek van de allochtone criminaliteit legden. Intussen hebben ze wel verzuimd zich te buigen over de feiten die achter de uitspraken van beide heren lagen.
Het progressieve deel van Nederland, laten we zeggen het niet-nationalistische deel, heeft de opgave zich te herbezinnen op het thema multiculturele samenleving. In de International Herald Tribune van 16 mei 2002 zegt William Pfaff: ,,Op basis van het politieke systeem dat een bepaalde gemeenschap voor zichzelf heeft gekozen en de menselijke waarden waaraan ze is gecommitteerd, heeft ze alle recht de voorwaarden te bepalen waarop het bereid is immigranten te verwelkomen en onderdak te bieden. Wat ook de verdienste van de andere culturen is, een natie heeft het recht prioriteit te geven aan haar eigen historische cultuur en haar ingeburgerde waarden te gebruiken. Men kan zelfs stellen dat een natie hiertoe verplicht is, omdat ze, als ze het niet doet, kan worden geconfronteerd met de gewelddadige reactie tegen immigranten, gemobiliseerd door extreem-rechts in Frankrijk en andere democratieën, en daarmee een ondermijning van haar eigen waarden riskeert.''
Wat er gebeurt wanneer deze grondhouding van volkeren genegeerd wordt, kun je in heel Europa waarnemen. Een actieve herwaardering van de eigen identiteit echter, kan ook migranten helpen integreren. Immers, identiteiten kunnen zich verder ontwikkelen en vernieuwen als zij andere krachtige identiteiten tegenkomen. Ook moslims moeten deze confrontatie aandurven. In het meest vooraanstaande Pakistaanse blad voor moslim-lezers, Dawn, roept Eqbal Ahmad de moslims op om zich te verzetten tegen verminking van de islam door absolutisten en fanatiekelingen die geobsedeerd zijn door de regelgeving voor het persoonlijke gedrag. Dit leidt tot 'een islamitisch regime dat gereduceerd is tot een wetboek van strafrecht, ontdaan van humanisme, intellectuele zoektocht, schoonheid en spirituele toewijding'. En dit 'heeft een absolute nadruk tot gevolg van één aspect van de religie dat meestal uit zijn context is getrokken en leidt tot het totaal negeren van andere aspecten. Dit verschijnsel vervormt de religie, verarmt de traditie en verdraait politieke processen waar die zich ontvouwen.'
Bovendien moeten wij met moslims ook de islam inburgeren. Moslims moeten de Koran in het licht van hun nieuwe land (Nederland) herlezen en begrijpen zoals dat veertien eeuwen geleden eerder regel dan uitzondering was. Durf jezelf Nederlandse moslim te noemen. Zolang wij, moslims, ons niet als onderdeel van de Nederlandse samenleving zien, zullen de anderen dat ook niet doen. Voor deze verandering van houding hebben de moslims hulp nodig van de rest van de samenleving. De samenleving moet ophouden om de islam te verketteren. Help de moslims om een Nederlandse versie van hun geloof te ontwikkelen.
Nog een citaat uit het eerder geciteerde artikel van Pfaff: ,,Het gastland zou de islamitische getto's moeten verspreiden, zijn uiterste best moeten doen om jonge immigranten aan zinvol werk te helpen, het ontstaan van een geïntegreerde islamitische middenklasse te bevorderen en de ontwikkeling te steunen van een religieus moslimleiderschap dat is opgeleid in het Westen.''
De multiculturele samenleving vergt niet alleen een diepgaand maatschappelijk debat (en zie cultuur alsjeblieft als een maatschappelijke drijfveer), maar vooral veel, heel veel praktisch werk. Dat nog leuk kan zijn ook.